فرهنگ‌نامه‌ی مقاومت اسلامی
فرهنگ‌نامه‌ی آزاد مقاومت اسلامی


مصطفی چمران






شهید دکتر مصطفی چمران دانشمند فیزیک و مبارز ایرانی ، مسئول جنبش امل از بدو تأسیس تا 1357ش / 1979م ، نماینده امام خمینی رحمة الله علیه در شورای عالی دفاع ، نماینده اولین دوره مجلس شورای اسلامی و وزیر دفاع جمهوری اسلامی ایران بود.[1]

تولد و کودکی


دکتر مصطفی چمران در اسفند 1311ش در شهر قم دیده به جهان گشود اما از یک سالگی در تهران بزرگ شد. اجداد پدری او از ایل شاهسون و از گذشته در منطقه چمرون1 ساکن بوده اند. وی دوران کودکی را در جنوب تهران ، چهارراه سیروس- بازار آهنگرها- سر پولک در محله عودلاجان سپری کرد.

تحصیلات


تحصیلات ابتدایی را در مدرسه انتصاریه در پامنار و دبیرستان را در دارالفنون در ناصر خسرو و البرز در چهار راه کالج گذراند.

دانشگاه تهران

وی در سال 1322ش در رشته الکترونیک دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته و در سال 1336ش در رشته الکترومکانیک فارغ التحصیل شد و یک سال به تدریس در دانشکده فنی پرداخت. وی در همه دوران تحصیل شاگرد اول بود. وی از اولین اعضاء انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بود.

سفر به آمریکا

در سال 1337ش با استفاده از بورس تحصیلی شاگردان ممتاز به امریکا اعزام شد و در سال 1341ش پس از تحقیقات‏علمی در جمع معروف‏ترین دانشمندان جهان در دانشگاه کالیفرنیا و معتبرترین دانشگاه آمریکا برکلی با ممتازترین درجه علمی موفق به اخذ دکترای الکترونیک و فیزیک پلاسما گردید.

فعالیت‌های اجتماعی


از 15سالگی در درس تفسیر قرآن مرحوم آیت‏الله طالقانی ، در مسجد هدایت ، و درس فلسفه و منطق استاد شهید مرتضی مطهری و بعضی از اساتید دیگر شرکت می‏کرد.

انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران

وی از اولین اعضاء انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بود.

ملی شدن صنعت نفت

در مبارزات سیاسی دوران دکتر مصدق از مجلس چهاردهم تا نهضت ملی شدن صنعت نفت شرکت داشت. چمران نماینده دانشکده فنی دانشگاه تهران در نهضت ملی شدن صنعت نفت بود.

نهضت مقاومت ملی ایران

بعد از کودتای ننگین 28 مرداد و سقوط حکومت دکتر مصدق ،‌ به نهضت مقاومت ملی ایران پیوست و سخت‏ترین مبارزه‏ها و مسئولیت‏های او علیه استبداد و استعمار شروع شد و تا زمان مهاجرت از ایران ، بدون خستگی و با همه قدرت خود ، علیه نظام طاغوتی شاه جنگید و خطرناک‏ترین مأموریت‏ها را در سخت‏‏ترین شرایط با پیروزی به انجام رسانید.

نهضت آزادی ایران

در بهار 1341ش نهضت آزادی ایران در خارج از کشور توسط دکتر علی شریعتی و پرویز امین در فرانسه و دکتر مصطفی چمران ، صادق قطب زاده و ابراهیم ایزدی در آمریکا تشکیل گردید.

آمریکا


وی در جمع معروف‏ترین دانشمندان جهان در دانشگاه کالیفرنیا و معتبرترین دانشگاه امریکا برکلی با ممتازترین درجه علمی موفق به اخذ دکترای الکترونیک و فیزیک پلاسما گردید.

انجمن اسلامی دانشجویان آمریکا

در امریکا ، با همکاری بعضی از دوستانش ، برای اولین‏بار انجمن اسلامی دانشجویان امریکا را پایه‏ریزی کرد. وی از مؤسسین انجمن دانشجویان ایرانی در کالیفرنیا و از فعالین انجمن دانشجویان ایرانی در امریکا به شمار می‏رفت. به دلیل این فعالیت‏ها ، بورس تحصیلی شاگرد ممتازی وی از سوی رژیم محمد رضا شاه پهلوی قطع شد.

بازگشت کوتاه به آمریکا

در سال 1346ش چمران به همراه دوستانش از مصر به آمریکا می رود وسپس تصمیم می گیرد که برای مبارزه به لبنان برود.

مصر


پس از قیام خونین 15 خرداد 1342 / 5 ژوئن 1963 و سرکوب مبارزات مردم مسلمان ایران. وی به همراه بعضی از دوستان مؤمن و هم‏فکر ، رهسپار مصر شد و مدت دو سال ، در زمان جمال عبدالناصر ،‌ سخت‏ترین دوره‏های چریکی و جنگ‏های پارتیزانی را آموخت و به عنوان بهترین شاگرد این دوره شناخته و مسئولیت تعلیم چریکی مبارزان ایرانی به عهده او گذارده شد.

اعتراض به جمال عبدالناصر

به علت برخورداری از بینش عمیق مذهبی ، از ملی‏گرایی ورای اسلام گریزان بود و وقتی در مصر مشاهده کرد که جریان ناسیونالیسم عربی باعث تفرقه مسلمین می‏شود ، به جمال عبدالناصر اعتراض کرد و ناصر ضمن پذیرش این اعتراض گفت که جریان ناسیونالیسم عربی آنقدر قوی است که نمی‏توان به راحتی با آن مقابله کرد و با تأسف تأکید می‏کند که ما هنوز نمی‏دانیم که بیشتر این تحریکات از ناحیه دشمن و برای ایجاد تفرقه در بین مسلمانان است. به دنبال آن ، به چمران و یارانش اجازه می‏دهد که در مصر نظرات خود را بیان کنند.

لبنان


بعد از وفات عبدالناصر ، ایجاد پایگاه چریکی مستقل ، برای تعلیم مبارزان ایرانی ، ضرورت پیدا می‏کند و لذا دکتر چمران رهسپار لبنان می‏شود تا چنین پایگاهی را تأسیس کند.

حرکت محرومین و جنبش امل

او به کمک امام موسی صدر ، رهبر ایرانی شیعیان لبنان ، حرکت محرومین و سپس جناح نظامی آن ، جنبش امل را براساس اصول و مبانی اسلامی پی‏ریزی و میان توطئه‏ها و دشمنی‏های چپ و راست ، با تکیه بر ایمان به خدا و با اسلحه شهادت ، خط راستین اسلام انقلابی را پیاده می‏کند.

انقلاب اسلامی ایران


دکتر چمران با پیروزی انقلاب اسلامی ایران ، بعد از 23 سال هجرت ، به وطن باز گشت. و با آنکه قصد ماندن در ایران را نداشت به توصیه امام خمینی رحمة الله علیه در وطنش ماندگار شد.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

و همه تلاش خود را صرف تربیت اولین گروه‏های پاسداران انقلاب در سعدآباد می‏کند.

پاوه

سپس در شغل معاونت نخست‏وزیر در امور انقلاب شب و روز خود را به خطر می‏اندازد تا سریع‏تر مسئله کردستان را فیصله دهد تا اینکه بالاخره در قضیه فراموش ناشدنی پاوه قدرت ایمان و اراده آهینن و شجاعت و فداکاری او بر همگان ثابت می‏گردد. در 28 مرداد 1358 در پاوه ، همه امیدها قطع شده بود و فقط چند پاسدار مجروح و خسته در میان چندین لشکر دشمن محاصره شده بودند. با ایستادگی دکتر چمران فرمان امام خمینی رحمة الله علیه به ارتش صادر شد که تا در 24 ساعت خود را به پاوه برساند و فرماندهی منطقه نیز به عهده دکتر چمران واگذار شد.

وزارت دفاع

دکتر چمران بعد از این پیروزی بی‏نظیر به تهران احضار شد و از طرف امام‏خمینی رحمة الله علیه به وزارت دفاع منصوب گردید.

مجلس شورای اسلامی

وی در اولین دور انتخابات مجلس شورای اسلامی ، از سوی مردم تهران به نمایندگی انتخاب شد و تصمیم داشت در تدوین قوانین و نظام جدید انقلابی ، بخصوص در ارتش ،‌ حداکثر سعی و تلاش خود را بکند تا ساختار گذشته ‌ارتش به نظامی انقلابی و شایسته ارتش اسلامی تبدیل شود.

شورای عالی دفاع

وی سپس به نمایندگی رهبر کبیر انقلاب اسلامی در شورایعالی دفاع منصوب شد و مأموریت یافت تا بطور مرتب گزارش کار ارتش را ارائه کند.

جنگ ایران و عراق


ستاد جنگ‌های نا منظم

در ابتدای دفاع مقدس گروهی از رزمندگان داوطلب گرد او جمع شدند و او با تربیت و سازماندهی آنان ، ستاد جنگ‏های نامنظم را در اهواز تشکیل داد. این گروه کم‏کم قوت گرفت و منسجم شد و خدمات زیادی انجام داد.

واحد مهندسی فعال

ایجاد واحد مهندسی فعال برای ستاد جنگ‏های نامنظم یکی از این برنامه‏ها بود که به کمک آن ، جاده‏های نظامی به سرعت در نقاط مختلف ساخته شد و با نصب پمپ‏های آب در کنار رود کارون و احداث یک کانال به طول حدود بیست کیلومتر و عرض یک متر در مدتی حدود یک‏ماه ، آب کارون را به طرف تانک‏های دشمن روانه ساخت ، به طوری که آنها مجبور شدند چند کیلومتر عقب‏نشینی کنند و سدی عظیم مقابل خود بسازند و با این عمل فکر تسخیر اهواز را برای همیشه از سر به دور دارند.

خرمشهر

یکی از کارهای مهم و اساسی او از همان روزهای اول ، ایجاد هماهنگی بین ارتش ، سپاه و نیروهای داوطلب مردمی بود که در منطقه حضور داشتند. بازده این حرکت و شیوه جنگ مردمی و هماهنگی کامل بین نیروهای موجود ، تاکتیک تقریباً جدید جنگی بود؛ چیزی که ابرقدرت‏ها قبلاً فکر آن را نکرده بودند. متأسفانه این هماهنگی در خرمشهر بوجود نیامد و نیروهای مردمی تنها ماندند. او تصمیم داشت به خرمشهر نیز برود ، ولی به علت عدم وجود فرماندهی مشخص در آنجا و خطر سقوط جدی اهواز ، موفق نشد ولی چندین‏بار نیروهایی بین دویست تا یک‏هزار نفر را سازماندهی کرده و به خرمشهر فرستاد و آنان به کمک دیگر برادران مقاوم خود توانستند در جنگی نابرابر مقابل حملات پیاپی دشمن تا مدت‏ها مقاومت کنند.

سوسنگرد

پس از یأس دشمن از تسخیر اهواز ، صدام برای دومین‏بار به شهر مظلوم سوسنگرد حمله کرد و سه روز تانک‏های او شهر را در محاصره گرفتند. روز سوم تعدادی از آنان توانستند به داخل شهر راه یابند. دکتر چمران ‌با تلاش فراوان خود و آیت الله خامنه‏ای ، ارتش را آماده ساخت که برای اولین‏بار دست به یک حمله خطرناک و حماسه ‏آفرین نابرابر بزند و خود نیز نیروهای مردمی و سپاه پاسداران را در کنار ارتش سازماندهی کرد و با نظمی نو و شیوه‏ای جدید از جانب جاده اهواز- سوسنگرد به دشمن یورش بردند. وی در این حمله از ناحیه پا زخمی شد. دکتر چمران با یک کامیون خود را به بیمارستانی در اهواز رساند و بستری شد ، اما بیش از یک شب در بیمارستان نماند. بعد از آن به مقر ستاد جنگ‏های نامنظم برگشت.

ارتفاعات الله اکبر

در همان شبی که در بیمارستان بستری بود ، جلسه مشورتی فرماندهان نظامی با حضور تیمسار شهید فلاحی ، فرمانده لشگر 92 ؛ شهید کلاهدوز ، مسئولین سپاه و سرهنگ محمد سلیمی ، رئیس ستاد ، استاندار خوزستان و نماینده امام در سپاه پاسداران ، شهید محلاتی ، در کنار تخت او در بیمارستان تشکیل شد. وی همان شب ، پیشنهاد حمله به ارتفاعات الله اکبر را مطرح کرد. این حمله انجام شد و در 31 اردیبهشت 1360 به پیروزی رسید.

بستان

در 30 خرداد 1360 وی در جلسه فوق العاده شورای عالی دفاع در اهواز با حضور آیت الله اشراقی شرکت و از عدم تحرک نیروها انتقاد کرد و پیشنهادات نظامی خود ، از جمله حمله به بستان را ارائه داد.

شهادت


در سحرگاه 31 خرداد 1360 ایرج رستمی فرمانده منطقه دهلاویه به شهادت رسید. دکتر چمران به شدت از این حادثه ناراحت شد. وی به طرف سوسنگرد به راه افتاد و در بین راه آیت الله اشراقی و شهید تیمسار فلاحی را ملاقات کرد. وی در همین روز در اثر اثابت گلوله خمپاره دشمن وقتی برای سرکشی از منطقه تحت فرمان شهید رستمی رفته بود ، در منطقه دهلاویه به شهادت رسید.


  1. ^ محلی بین ساوه و طالقان

منابع


  1. ^ مقاومت اسلامی لبنان: داده‌نمای سیر جغرافیایی و تاریخی مبارزاتی مجاهد بیدار شهید دکتر مصطفی چمران




ارتباط با ما | لوگوی ما
حقوق مطالب اختصاصی محفوظ است.